Ինչպես սովորել բարդ գաղափար՝ այն բացատրելով ուրիշին

Բարդ թեման հասկանալու ամենաարդյունավետ պահերից մեկը հաճախ գալիս է ոչ թե այն ժամանակ, երբ նյութը նորից կարդում եք, այլ երբ փորձում եք այն պարզ բացատրել մեկ ուրիշին։ Այդ պահին պարզ երևում է՝ որտեղ է գաղափարը իսկապես հասկանալի, և որտեղ եք միայն հիշում ծանոթ բառերը։ «Ուսուցումը բացատրելու միջոցով» հատուկ տաղանդ չէ․ դա սովորելու գործնական մեթոդ է, որը կարելի է կիրառել լեզվի, մաթեմատիկայի, գիտության, պատմության կամ աշխատանքի նոր հմտության համար։

Սկսեք մի փոքր գաղափարից

Մի փորձեք միանգամից բացատրել ամբողջ գլուխը։ Ընտրեք մեկ կոնկրետ գաղափար՝ օրինակ՝ ինչու է բայական ժամանակը փոխվում, ինչ է տոկոսը, ինչպես է աշխատում պատվաստանյութը կամ ինչու է պատմական իրադարձությունն ունեցել որոշակի հետևանք։ Ասեք այն մեկ նախադասությամբ, առանց դասագրքի բառապաշարը կրկնելու։ Եթե այդ մեկ նախադասությունը չի ստացվում, դա լավ նորություն է․ դուք գտել եք այն կետը, որին պետք է վերադառնալ։

Բացատրեք սովորական բառերով

Պատկերացրեք, որ ձեր լսողը հետաքրքրասեր մարդ է, բայց թեման երբեք չի ուսումնասիրել։ Ի՞նչ բառեր կընտրեիք։ Լավ բացատրությունը չի նշանակում գաղափարը չափազանց պարզեցնել կամ կորցնել ճշգրտությունը։ Այն նշանակում է անծանոթ բառին տալ փոքր սահմանում և պատճառահետևանքային կապերը ցույց տալ հերթականությամբ։ «Սա տեղի է ունենում, որովհետև…» կամ «Սա կարևոր է, քանի որ…» ձևակերպումները օգնում են մտքին կառուցել տրամաբանությունը, ոչ թե պարզապես պահել տեղեկությունը հիշողության մեջ։

Օգտագործեք օրինակ, հետո՝ հակաօրինակ

Օրինակը գաղափարին կյանք է տալիս։ Եթե բացատրում եք համեմատություն, վերցրեք առօրյա իրավիճակ։ Եթե բացատրում եք գիտական կանոն, գտեք դիտելի երևույթ։ Այնուհետև ավելացրեք հակաօրինակ՝ մի դեպք, որն առաջին հայացքից նման է, բայց նույն կանոնը չի կիրառվում կամ կիրառվում է այլ կերպ։ Այս քայլը շատ արժեքավոր է, քանի որ օգնում է տեսնել սահմանները։ Հասկացությունը լավ իմանալը միայն ճիշտ օրինակ ճանաչելը չէ․ նաև հասկանալն է, թե երբ այն չի համապատասխանում իրավիճակին։

Նկատեք «մշուշոտ» տեղերը

Բացատրելու ընթացքում հաճախ հայտնվում են արտահայտություններ, ինչպիսիք են «ուղղակի այդպես է», «հետո ինչ-որ բան է փոխվում» կամ «դա կախված է պայմաններից»։ Մի շրջանցեք դրանք։ Դրանք այն տեղերն են, որտեղ հասկանալը դեռ ամուր չէ։ Գրեք հարցը հնարավորինս ճշգրիտ՝ «Ի՞նչն է փոխվում», «Ո՞ր պայմանն է կարևոր», «Ինչո՞ւ է այս քայլը անհրաժեշտ»։ Հետո ստուգեք վստահելի նյութում, ուսուցչի հետ կամ փորձարկման միջոցով։ Այդպիսի բացերը թաքցնելը դանդաղեցնում է առաջընթացը, իսկ դրանք բացահայտելը սովորելը դարձնում է նպատակային։

Ստուգեք ձեզ՝ առանց նայելու նյութին

Կարճ բացատրությունը պատրաստելուց հետո փակեք գրքերը և փորձեք այն նորից պատմել։ Կարող եք գրել հինգ-վեց նախադասություն, ձայնագրել մեկ րոպեանոց բացատրություն կամ բարձրաձայն խոսել դատարկ սենյակում։ Հետո համեմատեք աղբյուրի հետ։ Նպատակը անթերի ելույթը չէ։ Նպատակը հիշողությունից վերականգնելն է, քանի որ հենց այդ գործողությունն է ցույց տալիս, թե ինչն է պահպանվել և ինչն է դեռ պետք վերանայել։

Թող հարցերը բարելավեն բացատրությունը

Եթե հնարավորություն կա, բացատրեք իրական մարդուն և խնդրեք նրան մեկ հարց տալ։ Նրա հարցը կարող է բացահայտել մի ենթադրություն, որը դուք աննկատ բաց եք թողել։ Եթե լսող չկա, ինքներդ հարցրեք՝ «Ի՞նչ բառը կարող է անհասկանալի լինել», «Ո՞ր քայլի համար ապացույց չեմ տվել», «Ի՞նչ օրինակը կարող է շփոթեցնել»։ Լավ ուսուցիչները հաճախ չեն սկսում պատրաստի պատասխանով․ նրանք նկատում են, թե սովորողն ինչ է հասկացել, և համապատասխանեցնում են հաջորդ բացատրությունը։ Նույն սովորությունը կարող եք զարգացնել ձեր ուսման մեջ։

Կառուցեք փոքր ուսուցման շրջան

Այս մեթոդը կարող է տեղավորվել քսան րոպեում։ Հինգ րոպե ծանոթացեք նյութին, հինգ րոպե փորձեք բացատրել առանց նայելու, հինգ րոպե գտեք բացերը, ապա հինգ րոպե նորից բացատրեք՝ արդեն ավելի պարզ օրինակով։ Յուրաքանչյուր շրջան վերջում գրեք մեկ նախադասություն․ «Հաջորդ անգամ պետք է ստուգեմ…»։ Այդ գրառումը ուսումը դարձնում է շարունակական, քանի որ վաղվա սկզբի համար արդեն պատրաստ հարց ունեք։

Բացատրելը վստահություն է ստեղծում

Շատ մարդիկ սպասում են, մինչև լիովին վստահ լինեն, հետո միայն փորձում են խոսել թեմայի մասին։ Իրականում բացատրելու փորձն է ստեղծում ավելի իրական վստահություն։ Այն սովորեցնում է հանգիստ ասել՝ «այս մասը դեռ ճշտում եմ», հարցնել օգնություն և վերադառնալ ավելի լավ պատասխանի հետ։ Այդ վստահությունը հիմնվում է ոչ թե ամեն ինչ իմանալու, այլ սովորելու ընթացքը կառավարելու կարողության վրա։ Ընտրեք մի փոքր գաղափար այսօր, բացատրեք այն պարզ բառերով և լսեք, թե որտեղ է ձեր միտքը պահանջում ավելի լավ կապ։ Հենց այդ տեղից սկսվում է խոր հասկանալը։