Ինչո՞ւ է յուրաքանչյուր հարթ քարտեզ աղավաղում աշխարհը

Երկիրը մոտավորապես գնդաձև է, իսկ թղթե քարտեզը կամ էկրանը՝ հարթ։ Կոր մակերեսը ուղղանկյան վերածելն առանց որևէ բան ձգելու, պատռելու կամ սեղմելու անհնար է։ Հետևաբար աշխարհի յուրաքանչյուր հարթ քարտեզ աղավաղում է առնվազն մեկ հատկություն՝ մակերեսը, ձևը, հեռավորությունը, ուղղությունը կամ մասշտաբը։

Պատկերացրեք նարնջի կեղևը

Եթե նարնջի կեղևը հանեք և փորձեք հարթեցնել սեղանին, այն կճաքի կամ մասերը կմիմյանց վրա։ Քարտեզագիրն ունի նույն երկրաչափական խնդիրը։ Քարտեզագրական արտապատկերումը գնդի կետերը հարթ մակերես տեղափոխելու մաթեմատիկական եղանակ է։

Տարբեր արտապատկերումներ պահպանում են տարբեր հատկություններ, քանի որ ամբողջ աշխարհում ամեն ինչ միաժամանակ պահպանել հնարավոր չէ։

Մերկատորի արտապատկերումը

Մերկատորի արտապատկերումը ստեղծվել է տեղային անկյուններն ու ուղղությունները պահպանելու համար և պատմականորեն օգտակար է եղել նավարկության մեջ։ Հաստատուն կողմնացուցային ուղղությամբ ընթացքը քարտեզի վրա երևում էր որպես ուղիղ գիծ։

Սակայն բևեռներին մոտ մակերեսների աղավաղումը խիստ մեծանում է։ Շատ քարտեզներում Գրենլանդիան չափով համեմատելի է թվում Աֆրիկայի հետ, մինչդեռ Աֆրիկան մոտ տասնչորս անգամ մեծ է։

Հավասարամակերես արտապատկերումներ

Հավասարամակերես քարտեզը պահպանում է տարածքների հարաբերական չափերը, ուստի երկրները կարելի է ավելի ճիշտ համեմատել։ Փոխարենը դրանց ձևերն ու անկյունները որոշ շրջաններում ձգված են թվում։

Այլ արտապատկերումներ փորձում են տեսողական փոխզիջում ստեղծել՝ որևէ հատկություն կատարյալ չպահպանելով, բայց նվազեցնելով ամենաանհարմար աղավաղումները։

Հեռավորությունը կախված է դիրքից

Աշխարհի քարտեզի վրա քանոնը միշտ հուսալի համաշխարհային հեռավորություն չի տալիս, որովհետև մասշտաբը կարող է տարբեր վայրերում փոխվել։ Քարտեզը կարող է ճիշտ պահել մեկ կենտրոնից կամ որոշ գծերի երկայնքով հեռավորությունները, բայց այլ վայրերում՝ աղավաղել։

Օդային երթուղիները ուղղանկյուն քարտեզի վրա հաճախ կոր են երևում, թեև գնդի վրա մոտ են ամենակարճ ճանապարհին։ Գնդի երկու կետերի կարճ ճանապարհն անցնում է մեծ շրջանի երկայնքով, իսկ հարթ քարտեզի վրա այդ գիծը փոխում է տեսքը։

Քարտեզները նաև ընտրություններ են կատարում

Մաթեմատիկական աղավաղումից բացի քարտեզը որոշում է կենտրոնը, վերևի ուղղությունը, սահմանները, անվանումները, գույներն ու բաց թողնվող տվյալները։ Հյուսիսը ֆիզիկապես պարտադիր չէ լինի վերևում․ դա պայմանավորվածություն է։

Ինչպես քննադատաբար կարդալ քարտեզը

• Հարցրեք՝ ինչ նպատակի համար է քարտեզը։
• Մակերեսի կամ հեռավորության դեպքում պարզեք արտապատկերումը։
• Հարաբերական դիրքը հասկանալու համար նայեք երկրագնդին։
• Երկրների չափերը համեմատելիս օգտագործեք հավասարամակերես քարտեզ։
• Հիշեք, որ սահմաններն ու տեղանունները կարող են վիճարկվել։

Աղավաղված քարտեզը պարտադիր վատ քարտեզ չէ։ Օգտակար քարտեզը ընտրում է իր նպատակին համապատասխան աղավաղումներ և հասկանալի է դարձնում սահմանափակումները։