Ինչո՞ւ է երկինքը կապույտ, իսկ մայրամուտը՝ կարմիր

Պարզ եղանակին երկինքը կապույտ է թվում։ Մայրամուտին նույն երկինքը կարող է դառնալ նարնջագույն, վարդագույն կամ մուգ կարմիր։ Օդը հանկարծ գույն չի փոխում։ Տարբերությունը պայմանավորված է արևի լույսով, մթնոլորտով և այն ճանապարհով, որն անցնում է լույսը մինչև մեր աչքերին հասնելը։

Արևի լույսը սպիտակ է թվում, սակայն այն բազմաթիվ գույներ է պարունակում։ Ծիածանը ցույց է տալիս դրանց մի մասը՝ կարմիր, նարնջագույն, դեղին, կանաչ, կապույտ, մուգ կապույտ և մանուշակագույն։ Յուրաքանչյուր գույն ունի իր ալիքի երկարությունը։ Կարմիր լույսի ալիքն ավելի երկար է, իսկ կապույտինը և մանուշակագույնինը՝ ավելի կարճ։

Ի՞նչ է տեղի ունենում մթնոլորտում

Երկրի մթնոլորտը պարունակում է գազի չափազանց փոքր մոլեկուլներ։ Երբ արևի լույսը հանդիպում է դրանց, լույսի մի մասը ցրվում է տարբեր ուղղություններով։ Կարճ ալիքները շատ ավելի ուժեղ են ցրվում, քան երկարները։ Այս երևույթը կոչվում է Ռելեյի ցրում։

Կապույտ լույսը ցրվում է ամբողջ երկնքով և մեր աչքերին հասնում բազմաթիվ ուղղություններից։ Երբ մենք նայում ենք Արեգակից հեռու հատվածին, մեր տեսած կապույտ լույսը մթնոլորտում արդեն փոխել է իր ուղղությունը։ Այդ պատճառով երկինքը կապույտ է թվում, թեև օդն ինքնին անգույն է։

Այդ դեպքում ինչո՞ւ երկինքը մանուշակագույն չէ

Մանուշակագույն լույսն ունի ավելի կարճ ալիք և նույնպես ուժեղ է ցրվում։ Սակայն Արեգակը կապույտի համեմատ ավելի քիչ մանուշակագույն լույս է արձակում, դրա մի մասը կլանվում է մթնոլորտի վերին շերտերում, իսկ մարդու աչքը մանուշակագույնի նկատմամբ ավելի քիչ զգայուն է։ Այս գործոնների պատճառով մենք հիմնականում կապույտ ենք տեսնում։

Ինչո՞ւ է մայրամուտը տարբերվում

Երբ Արեգակը բարձր է, նրա լույսը մթնոլորտի միջով անցնում է համեմատաբար կարճ ճանապարհ։ Արևածագին և մայրամուտին լույսը մտնում է փոքր անկյան տակ և անցնում օդի շատ ավելի հաստ շերտով։ Այդ երկար ճանապարհին կապույտ և մանուշակագույն լույսի մեծ մասը ցրվում է՝ մինչև ուղիղ լույսը կհասնի մեզ։

Մնում են հիմնականում դեղին, նարնջագույն և կարմիր երանգները։ Փոշին, ծուխը, օդի աղտոտվածությունը, ջրի կաթիլները և ծովային աղը կարող են փոխել գույների ուժգնությունը։ Բարակ ամպերը երբեմն որսում են կարմիր լույսը և վարդագույն փայլ ստանում։

Պարզ փորձ տանը

Այս երևույթը կարելի է մոտավոր ցուցադրել թափանցիկ բաժակով, ջրով, մի քանի կաթիլ կաթով և լապտերով։ Ջրին ավելացրեք շատ քիչ կաթ և կողքից լուսավորեք բաժակը։ Կաթի մանր մասնիկները ցրում են լույսը։ Կողքից հեղուկը կարող է թեթև կապտավուն թվալ, իսկ բաժակի երկարությամբ անցած լույսը՝ դեղնավուն կամ նարնջագույն։

Այս փորձը ճշգրտորեն չի կրկնում մթնոլորտում կատարվող գործընթացը, բայց ցույց է տալիս հիմնական միտքը․ տեսանելի գույնը կախված է լույսի անցած ճանապարհից և նրանից, թե որ գույներն են ցրվել դեպի մեզ կամ մեզնից հեռու։

Իսկ ինչո՞ւ են ամպերը սպիտակ

Ամպերի ջրի կաթիլները շատ ավելի մեծ են, քան օդի մոլեկուլները։ Դրանք տեսանելի լույսի տարբեր գույները ցրում են գրեթե հավասարապես, ուստի սովորական ամպերը սպիտակ կամ մոխրագույն են թվում։ Հաստ ամպի ներքևի մասը մուգ է երևում, որովհետև այնտեղ ավելի քիչ լույս է հասնում։

Այսպիսով՝ երկնքի փոփոխվող գույները պարզապես գեղեցիկ տեսարան չեն։ Դրանք ամեն օր մեր գլխավերևում կատարվող ֆիզիկայի տեսանելի դաս են։ Կապույտ ցերեկային երկինքը և կարմիր մայրամուտը նույն լույսի ու նույն մթնոլորտի փոխազդեցության երկու տարբեր արդյունքներն են։